Vertrouwenspersoon in de jeugdhulp
Kinderen, jongeren, ouders en opvoedingsverantwoordelijken binnen de jeugdhulp hebben het recht op een vertrouwenspersoon die hen ondersteunt. Om meer inzicht te krijgen in dat recht, spreken we met Jole Louwagie, beleidsmedewerker bij het departement Welzijn, Volksgezondheid en Gezin van de Vlaamse overheid.
Wat is een vertrouwenspersoon?
Jole Louwagie: “Een vertrouwenspersoon is iemand waarin de persoon in kwestie vertrouwen kan hebben of iemand waar hij of zij een beroep op kan doen. Die vertrouwenspersoon kan ook ondersteuning bieden bij de contacten in de jeugdhulp. Dat kan bijvoorbeeld een gesprek met de pleegzorgdienst zijn of met een CLB. De vertrouwenspersoon kan ook iemand zijn die een klankbord is, waar de persoon bij terecht kan met zijn verhaal en die af en toe meegaat naar gesprekken.”
Alle info op een rijtje
In dit artikel lees je heel wat informatie over vertrouwenspersonen binnen de jeugdhulp. Ben je op zoek naar een duidelijk en kort overzicht?
Dat kan je hieronder downloaden!
Wie kan binnen pleegzorg een beroep doen op een vertrouwenspersoon?
“Volgens het decreet integrale jeugdhulp hebben kinderen, ouders en opvoedingsverantwoordelijken het recht om zich bij elk contact in de jeugdhulp te laten bijstaan door een vertrouwenspersoon. Dat betekent dat zowel pleegkinderen, pleegzorgers als ouders een beroep kunnen doen op een vertrouwenspersoon. Belangrijk is wel dat het om een recht gaat en niet om een plicht. Je moet geen vertrouwenspersoon hebben, het mag wel.”
Wie kan zo’n vertrouwenspersoon zijn?
“Wie de vertrouwenspersoon kan zijn, is afhankelijk van persoon tot persoon. Voor een pleegkind kan dat bijvoorbeeld een leerkracht zijn of iemand van de jeugdbeweging of zelfs een tante. De pleegzorger of de ouder kan niet de vertrouwenspersoon van het pleegkind zijn, omdat die rechtstreeks betrokken is bij de situatie. Eén van de voorwaarden is namelijk dat de vertrouwenspersoon niet of niet meer rechtstreeks betrokken is bij de jeugdhulp aan de minderjarige.”
“Voor een pleegzorger of ouder kan een vertrouwenspersoon een broer of zus zijn, een goede vriend of vriendin, of bijvoorbeeld een vroegere begeleider die op dit moment niet meer betrokken is. Belangrijk is wel dat de vertrouwenspersoon van de pleegzorger of ouder niet dezelfde is als die van de jongere.”
Zijn er nog andere voorwaarden waar een vertrouwenspersoon aan moet voldoen?
“Er zijn nog drie andere voorwaarden: de vertrouwenspersoon moet meerderjarig zijn en op ondubbelzinnige wijze aangeduid zijn door het pleegkind, de pleegzorger of de ouder. Daarnaast moet hij of zij een uittreksel uit het strafregister model 2 kunnen voorleggen. Dat model is nodig voor activiteiten waarbij je in contact komt met minderjarigen. Natuurlijk is dat niet het eerste wat je aan iemand gaat vragen als je vraagt om mee te gaan naar gesprekken. We raden aan om eerst de persoon aan te spreken of die het ziet zitten om je mee te ondersteunen in contacten in de jeugdhulp en pas in een volgende stap te vragen naar het uittreksel uit het strafregister model 2.”
Waarom kan een vertrouwenspersoon belangrijk zijn?
“Er is heel veel hulpverlening rond het pleegkind. Dan is het belangrijk dat er iemand is waarbij het kind zijn verhaal kwijt kan en die mee stappen zet binnen de jeugdhulp. Ook voor ouders en pleegzorgers kan het fijn zijn om iemand te hebben die hen ondersteunt. Veel ouders of pleegzorgers hebben al een vriend of vriendin waarbij ze hun verhaal kunnen doen, maar die niet meegaat naar de jeugdhulp. In sommige gevallen gaat die wel al mee, maar is die niet officieel aangeduid als vertrouwenspersoon. Het hangt van de ouder of pleegzorger zelf af of ze dat belangrijk vinden en het officieel willen maken.”
“Een officiële vertrouwenspersoon moet voldoen aan de voorwaarden en op het moment dat die meegaat, moet die zich ook zo identificeren. Dan kan dat opgenomen worden in het dossier. Hij of zij is dan ook gebonden aan het beroepsgeheim. Van de hulpverlening wordt ook verwacht dat men rekening houdt met de agenda van de vertrouwenspersoon als er afspraken worden gemaakt.”
En waar kan die vertrouwenspersoon allemaal mee helpen?
“Dat hangt af van waar de persoon zelf nood aan heeft. Voor een jongere kan het bijvoorbeeld niet evident zijn om in gesprek met het OCJ of de sociale dienst van de jeugdrechtbank zelf uit zijn of haar woorden te komen. Een vertrouwenspersoon kan helpen om zaken beter te verwoorden en het standpunt van de jongere mee in de verf zetten. Ook het idee om niet alleen naar zo’n gesprek te moeten gaan, dat er iemand naast je zit, kan helpen. Voor mensen die niet zo veel van jeugdhulp kennen, kan het ook helpen om iemand naast zich te hebben die er meer mee vertrouwd is.”
“Een vertrouwenspersoon kan belangrijk zijn op het moment zelf, maar ook achteraf bij het napraten en uitwisselen van informatie. Het is een extra paar oren om informatie op te slaan. Het is niet de bedoeling dat de vertrouwenspersoon een ouder of pleegzorger vervangt of vertegenwoordigt, maar wel dat die hen bijstaat wanneer ze daar nood aan hebben.”
Een vertrouwenspersoon mag de persoon dus niet vertegenwoordigen, maar wat mag die wel allemaal?
“Wat een vertrouwenspersoon mag, is afhankelijk van diegene waarvoor hij of zij vertrouwenspersoon is. Het is vooral belangrijk dat het kind, de ouder of de pleegzorger goed afspreekt met de vertrouwenspersoon wat die wel of niet mag doen. Misschien spreken ze af dat die wel mee gaat naar een overleg, maar niet mee leest in het dossier. Misschien wil de jongere graag dat zijn vertrouwenspersoon andere hulpverleners aanspreekt. In elk geval mag de vertrouwenspersoon, als de jongere, ouder of pleegzorger dat goed vindt, die persoon bijstaan in het uitoefenen van zijn rechten binnen de jeugdhulp.”
“Meestal heeft een jongere vanaf twaalf jaar het recht op toegang tot zijn dossier. Die jongere kan ook vragen aan de vertrouwenspersoon om mee het dossier in te kijken. Als de jongere jonger dan twaalf jaar is, hebben de ouders het recht op toegang tot het dossier. Als zij dat recht niet opnemen, kan een vertrouwenspersoon dat uitzonderlijk op zich nemen.”
“Ook pleegzorgers of ouders kunnen hun vertrouwenspersoon vragen om hen bij te staan bij hun recht op toegang tot hun dossier. De vertrouwenspersoon krijgt dan toegang tot de stukken die de ouder of pleegzorger zelf ook mag zien.”
“Een vertrouwenspersoon vinden is niet altijd evident. Het is niet zo dat er voor iedereen die een vertrouwenspersoon wil, ook al iemand klaar staat. Soms gebeurt dat heel spontaan en natuurlijk, maar soms is het moeilijker en niet zo evident om die vraag te stellen.”
Kunnen ze dan ergens terecht om toch een vertrouwenspersoon te vinden?
“In de eerste plaats kunnen ze daarvoor terecht bij hun pleegzorgbegeleider. Die zal samen met hen een vertrouwenspersoon proberen te vinden.”
LUS vzw
Stopzetting van het project vertrouwenspersonen binnen Lus vzw
Elk kind, jongere of ouder die ondersteuning krijgt vanuit jeugdhulp heeft recht op een vertrouwenspersoon vertrouwenspersoon (meer informatie hierover vind je op Bijstand / Vertrouwenspersoon | Rechtspositie - Jeugdhulp). Tot en met december 2025 heeft Lus vzw voor tal van kinderen en jongeren (en ouders) die zelf niemand in hun netwerk vonden, actief meegezocht naar vertrouwenspersonen. Sinds 1 januari 2026 is deze werking stopgezet en worden geen nieuwe trajecten meer opgestart. Onze opgedane kennis en ervaring uit de voorbije jaren willen we wel graag delen: je vindt op onze website allerlei inspiratie, informatie, verhalen en tools om zelf aan de slag te gaan in de zoektocht naar een vertrouwenspersoon:https://www.lusvzw.be/vertrouwenspersonen/
Op onze website vind je volgende materialen:
Kinderen en jongeren vinden er luisterfragmenten van andere jongeren die vertellen over hun vertrouwenspersoon. Ouders kunnen er een powerpoint en screencast bekijken over wat een vertrouwenspersoon voor hen kan betekenen, aan welke voorwaarden die moet voldoen etc. Voor jeugdhulpverleners maakte Lus materiaal om met hun jongeren (invulboekje + methodieken rond netwerkverkenning), team of vertrouwenspersonen (QR-wandeling + reflectiefiche) aan de slag te gaan. Alles is vrij te downloaden.
Wat kan Lus als vrijwilligersorganisatie wel nog betekenen voor kinderen, jongeren, ouders?
Lus is een vrijwilligersorganisatie die mensen stimuleert om er te zijn voor elkaar. Door een lusgroepje te vormen rond iemand wordt er een ‘lusje’ gevormd van mensen die belangrijk zijn voor die persoon (familie, vrienden, buren, kennissen, vertrouwenspersoon...). Zo'n lusgroepje komt met regelmaat samen en is er om samen met de centrale persoon te vieren waar het goed gaat en te ondersteunen als het moeilijker gaat. Zowel kinderen en jongeren en ouders die een lusgroepje willen kunnen Lus hierover contacteren. Wat we verder nog doen bij Lus, vind je op onze website: www.lusvzw.be
Meer weten?
Meer informatie over vertrouwenspersonen in de jeugdhulp vind je op jeugdhulp.be.
Andere interessante artikels
Nieuwsbrief: Waarom vrijwilliger worden? Een overzicht uit de literatuur
2026 is het internationale Jaar van de Vrijwilliger. In deze nieuwsbrief bespreken we de belangrijkste motivatie om aan vrijwilligerswerk te doen. Deze is gebaseerd op een recente systematische literatuurstudie van Mabille en collega’s. Zij vatten de resultaten van 44 onderzoeken samen over de motivatie van vrijwilligers uit verschillende landen en sectoren.
Zicht krijgen op de motivatie is belangrijk in functie van het werven, ondersteunen en behouden van vrijwilligers.
Nieuwsbrief uithuisplaatsing jonge kinderen
Uit onderzoek naar trajecten in de Niet Rechtstreeks Toegankelijke Jeugdhulp blijkt dat meer dan de helft van de kinderen die instromen wanneer ze tussen nul en twee jaar oud zijn, drie jaar later nog steeds in een hulpverleningstraject zit. Er zijn wel opmerkelijke verschillen: kinderen die instromen bij een Organisatie voor Bijzondere Jeugdzorg (OVBJ) hebben vaak een korter traject dat meestal eindigt binnen een jaar, in tegenstelling tot kinderen die instromen in de pleegzorg. Om dit nader te onderzoeken werd het onderzoek ‘Trajecten van jonge kinderen (0-2 jaar) in de jeugdhulp’ uitgevoerd.